Di tích Căn cứ Ban An ninh Trung ương Cục miền Nam

Địa chỉ: Ấp Tân Tiến, xã Tân Lập, huyện Tân Biên, tỉnh Tây Ninh

Khu di tích lịch sử Căn cứ Ban An ninh Trung ương Cục miền Nam cách trung tâm thành phố Tây Ninh khoảng 60km, nằm trong quần thể rừng nhiệt đới sát biên giới Việt Nam – Campuchia, cách di tích Căn cứ Trung ương Cục miền Nam 15km. Đây là địa điểm đóng quân của Ban An ninh Trung ương Cục miền Nam trong giai đoạn từ năm 1973 – 1975.

Sau khi Hiệp định Genève được ký kết, Việt Nam tạm thời chia cắt hai miền Nam – Bắc. Miền Bắc bước vào công cuộc xây dựng và cải tạo CNXH. Ở miền Nam, đế quốc Mỹ dựng lên chính quyền Việt Nam Cộng hòa với âm mưu chia cắt lâu dài lãnh thổ Việt Nam, biến miền Nam Việt Nam thành thuộc địa kiểu mới của Mỹ. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, cách mạng Việt Nam bước vào giai đoạn mới với hai nhiệm vụ cùng lúc: xây dựng CNXH ở miền Bắc và tiếp tục cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân ở miền Nam, tiến tới hoàn thành mục tiêu hòa bình, độc lập, thống nhất đất nước.

Trước yêu cầu nhiệm vụ và diễn biến trong tỉnh hình mới, tháng 10/1954, tại căn cứ Chắc Băng (Vĩnh Thuận, Cà Mau), Hội nghị Xứ ủy Nam Bộ quyết định giải thể Trung ương Cục miền Nam, thành lập Xứ ủy Nam Bộ. Thực hiện chỉ đạo của Xứ uỷ, Công an Nam Bộ đã khẩn trương chuyển hướng tổ chức và hoạt động, giải thể lực lượng, tổ chức cất giấu vũ khí, thanh lý trại giam, lập danh sách bọn phản động và bố trì lực lượng ở lại, chuyển vùng hoạt động. Bộ phận tập kết gồm quốc vệ đội, Công an xung phong, Công an xã…, bộ phận ở lại gồm lực lượng trinh sát và cán bộ lãnh đạo, chỉ huy chưa bị lộ, được đưa vào hoạt động ở các Ban địch tỉnh, Ban giao liên; một số đồng chỉ được phân công chuyển vùng, thay đổi lý lịch, xã hội hóa để che mắt địch, xây dựng cơ sở.

Trước sự lớn mạnh của cách mạng miền Nam và yêu cầu cần phải có một tổ chức làm nhiệm vụ chuyên trách bảo vệ Đảng, bảo vệ cách mạng, bảo vệ phong trào của quần chúng, tháng 7/1960, Xứ uỷ Nam bộ có Chỉ thị số 01 và quyết định thành lập Bảo vệ an ninh Xứ uỷ (ký hiệu C93B). Sau đó các Ban Bảo vệ an ninh khu miền Đông Nam bộ (T1), miền Tây Nam bộ (T3), Sài Gòn – Gia Định (T4), Khu X v.v… lần lượt ra đời. Nhiệm vụ cơ bản của lực lượng an ninh lúc này là chủ động tấn công tiêu diệt các phần tử tề điệp ác ôn, tình báo gián điệp, nắm tình hình bảo vệ các đồng chí lãnh đạo, bảo vệ căn cứ, vùng giải phóng và hỗ trợ các phong trào của quần chúng.

Sau khi Trung ương Cục miền Nam ra đời (tháng 10/1961) thay cho Xứ uỷ Nam Bộ, Ban Bảo vệ An ninh Trung ương Cục cũng được thành lập. Đến tháng 8/1962, Trung ương Cục chính thức quyết định lãnh đạo Ban anh ninh Trung ương Cục gồm các đồng chí: Phan Văn Đáng, Phó Bí thư Trung ương Cục – Trưởng Ban, Cao Đăng Chiếm – Phó Ban, Huỳnh Việt Thắng, Lê Văn Còn, Huỳnh Anh, Thái Doãn Mẫn – Uỷ viên. Hệ thống tổ chức các Ban An ninh dần từng bước hoàn thiện, có nơi đã hình thành đến cấp xã. Tháng 1/1963, Hội nghị An ninh toàn Miền lần thứ nhất được tổ chức. Hội nghị đã xác định đường lối, phương châm, nguyên tắc chính sách, nhiệm vụ và xây dựng tổ chức an ninh ở miền Nam, thống nhất tên gọi của tổ chức An ninh các cấp  là Ban An ninh.

Từ năm 1960 – 1975, Ban Bảo vệ An ninh Xứ ủy – Ban Bảo vệ An ninh Trung ương Cục miền Nam – Ban An ninh Trung ương Cục miền Nam đã 08 lần di chuyển địa điểm đóng quân nhằm đảm bảo vai trò bảo vệ và tham mưu, chỉ đạo công tác đấu tranh của lực lượng An ninh trên toàn miền Nam. Ở mỗi địa điểm đóng quân, việc bố phòng, chống xâm nhập luôn được tính toán hết sức kỹ lưỡng nhằm bảo vệ an toàn Thường vụ và các cơ quan, ban, ngành của Trung ương Cục miền Nam.

Hiệp định Paris được ký kết ngày 27/01/1973, cùng với các cơ quan Trung ương Cục, Ban An ninh được lệnh chuyển về Tây Ninh – các khu vực đóng quân chủ yếu thuộc huyện Tân Biên. Tại đây, ngoài căn cứ cơ quan lãnh đạo Ban An ninh đóng tại khu vực Bảy Bàu (xã Tân Lập), các tiểu ban trực thuộc hầu hết đóng quân trên địa bàn các xã lân cận thuộc huyện Tân Biên. Đây là địa điểm đóng quân cuối cùng của Ban An ninh Trung ương Cục miền Nam, trước khi về tiếp quán Sài Gòn.

Tại đây, việc bố trí các địa điểm được triển khai vừa bảo đảm yêu cầu nhiệm vụ, vừa tạo thành một “thế trận án ngữ” bảo vệ các cơ quan Trung ương Cục. An ninh Trung ương Cục đã tổ chức các hội nghị, lớp tập huấn cho các cơ quan đơn vị và cán bộ, chiến sĩ trên phạm vi toàn bộ căn cứ Bắc Tây Ninh và An ninh các khu, tỉnh; thường xuyên tổ chức sinh hoạt chính trị; các hoạt động văn hóa văn nghệ, thể dục thể thao…, góp phần giáo dục chính trị tư tưởng, động viên tinh thần và nâng cao thể lực cho cán bộ, chiến sĩ.

Ngày 09/5/1975, sau khi miền Nam hoàn toàn giải phóng, toàn bộ các cơ quan đơn vị ở hậu cứ Tây Ninh của Ban An ninh Trung ương Cục chuyển về Sài Gòn. Tháng 6/1976, Đại hội tuyên dương các lực lượng An ninh miền Nam tổ chức tại Thành phố Hồ Chí Minh tuyên dương công trạng và thống nhất lực lượng Công an miền Bắc và An ninh miền Nam. Từ đây kết thúc sứ mệnh lịch sử của Ban An ninh Trung ương Cục miền Nam.

Sau một thời gian triển khai tổ chức phục hồi, xây dựng, tôn tạo, ngày 23/12/1995 di tích Ban An ninh Trung ương Cục miền Nam được công nhận Di tích Quốc gia theo Quyết định số 3777/QĐ/BT của Bộ trưởng Bộ Văn hóa – Thông tin.

Sau khi được xếp hạng, Di tích tiếp tục được Bộ Công an đầu tư phục hồi và xây dựng tôn tạo phát huy giá trị trên tổng diện tích 56,71 hecta.

Hiện nay, Khu di tích Căn cứ Ban An ninh Trung ương Cục miền Nam gồm các hạng mục:

– Các điểm di tích gốc, gồm: nhà làm việc các đồng chí lãnh đạo Ban An ninh Trung ương Cục; hội trường; văn phòng; ban nghiên cứu tổng hợp; nhà bảo vệ; hầm chữ A; hệ thống giao thông hào; bếp Hoàng Cầm… được bảo tồn nguyên trạng.

– Các hạng mục được phục hồi từ di tích gốc, gồm: nhà bảo vệ, cầu tre…

– Bảo tàng CAND tại Khu di tích: là công trình được xây dựng trên cơ sở chỉnh lý, bổ sung, nâng cấp Nhà truyền thống Ban An ninh Trung ương Cục miền Nam theo Quyết định số 934/QĐ-BCA(X11) ngày 18/3/2010 của Bộ Công an.

– Cụm công trình tri ân, tưởng niệm, gồm: Tượng đài bảo vệ an ninh Tổ quốc, Đài tưởng niệm và bia ghi danh liệt sĩ CAND.

– Các công trình tưởng niệm của Công an các đơn vị địa phương (từ Quảng Trị đến Cà Mau).

– Tượng Bộ trưởng Phạm Hùng và bia Sáu điều Bác Hồ dạy CAND tại Khu di tích.

– Nhà lưu niệm Bộ trưởng Phạm Hùng: trưng bày tài liệu, hiện vật giới thiệu về cuộc đời và sự nghiệp của đồng chí Bộ trưởng, đặc biệt là đóng góp của đồng chí đối với phong trào “Học tập, thực hiện Sáu điều Bác Hồ dạy CAND”.

Đến nay, Khu di tích Căn cứ Ban An ninh Trung ương Cục miền Nam vẫn đóng vai trò tích cực trong sự nghiệp bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa CAND,  là địa điểm tổ chức nhiều hoạt động sinh hoạt chính trị có ý nghĩa, góp phần giáo dục các thế hệ cán bộ, chiến sĩ về truyền thống anh hùng của lực lượng CAND, qua đó đẩy mạnh phong trào “Học tập, thực hiện Sáu điều Bác Hồ dạy CAND”, xây dựng lực lượng CAND trong sạch, vững mạnh, chính quy, tinh nhuệ và hiện đại./.